Γράφει ο Γεώργιος Δ. Φωτόπουλος..

Ι. ΤΑ ΠΡΟ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΓΕΓΟΝΟΤΑ: 

  1. Το θέρος του 1940 ολόκληρος σχεδόν η Ευρώπη είχε καταληφθεί υπό της Γερμανίας, συμμάχου της Ιταλίας και τα εδάφη των χωρών, οι οποίες είχαν καταληφθεί εξησφάλιζαν εις τους Γερμανούς καταλληλότατες και πολυάριθμες βάσεις για τον αεροπορικόν και υποβρυχιακόν πόλεμον κατά της Μεγάλης Βρετανίας, της μόνης μαχομένης δυνάμεως κατά του Άξονος και εγγυητρίας της ανεξαρτησίας της Ελλάδος, εγγυητρίας όμως, δεινώς και αυτής δοκιμαζομένης και απειλουμένης, τότε, με Γερμανικήν εισβολήν εις τας νήσους της.     
  2. Επί πλέον, κατά την εποχήν εκείνην, ολόκληρον το αυτοκρατορικόν οικοδόμημα της Μεγάλης Βρετανίας εσείετο εκ θεμελίων:

α. Εις την Ανατολικήν Αφρικήν, η Βρετανική τότε Σομαλία είχε καταληφθεί υπό των Ιταλών και εις τα σύνορα της Αιθιοπίας μετά του Αγγλοαιγυπτιακού -τότε- Σουδάν οι Ιταλοί είχαν επίσης μεγάλες επιτυχίες.   

β. Εις την Αίγυπτον οι Ιταλικές δυνάμεις του Στρατάρχου Γκρατσιάνη είχαν προελάσει μέχρι του Σίντι Μπαράνι, αφού απώθησαν τους Βρετανούς (Σεπτέμβριος 1940).   

γ. Εις την Μεσόγειον θάλασσαν, η είσοδος της Ιταλίας εις τον πόλεμον (10 Ιουνίου 1940) αφ’ ενός και η κατάρρευσιν της Γαλλίας αφ’ ετέρου, είχαν καταστήσει τις θαλάσσιες συγκοινωνίες (δια των οποίων και μόνον θα ηδύνατο να εφοδιάζεται η Ελλάς) άκρως επισφαλείς, ο δε έλεγχος της θάλασσας αυτής εφαίνετο ως να είχε περιέλθει εις τον Άξονα. Ο βρετανικός στόλος κατατμηθείς την εποχήν εκείνην εις τον στόλον της Δυτικής Μεσογείου, με βάσιν το Γιβραλτάρ και εις τον στόλον της Ανατολικής Μεσογείου με βάσιν την Αλεξάνδρειαν.

δ. Εις την Άπω Ανατολήν, η Ιαπωνία εντυπωσιάστηκε από τις αρχικές νίκες των Γερμανών και προσεχώρησε και αυτή εις τον Άξονα τον Σεπτέμβριον του 1940.        

Η Μεγάλη Βρετανία, ούτως εχόντων των πραγμάτων, η μόνη απομείνασα εγγυήτρια της Ελλάδος, μετά την συντριβήν της Γαλλίας, ευρίσκετο την εποχήν εκείνην εις τις αρχές του Γολγοθά της. Συνεπώς, ουδεμίαν βοήθειαν μπορούσε να αναμένη η Ελλάς από την Μεγάλην Βρετανία, αν τυχόν απεφάσιζε να εναντιωθή εις τις αξιώσεις του Άξονος, παρά την καλήν πρόθεσιν της Μεγάλης Βρετανίας.  

  1. Εις τα Βαλκάνια:

α. Η πολιτική της Γιουγκοσλαβίας ήτο αμφιταλαντευόμενη.

β. Η Ρουμανία εντυπωσιασθείσα και αυτή από τις γερμανικές νίκες, έσπευσε να παραιτηθή των αγγλικών εγγυήσεων και άνοιξε τις πύλες της εις τα χιτλερικά στρατεύματα.

γ. Η Βουλγαρία ασκούσε καιροσκοπικήν πολιτικήν, αν και έκδηλοι ήσαν οι συμπάθειές της προς τον Άξονα.

δ. Η Αλβανία τέλος είχε καταληφθεί υπό των Ιταλών από τον  Απρίλιον του 1939. 

 

  1. Εις τον υπόλοιπον κόσμον:

α. Οι Η.Π.Α. παρά τις συμπάθειες του Αμερικανικού Λαού προς τους δοκιμαζόμενους Λαούς, ετηρούσαν πολιτικήν αψόγου ουδετερότητος εις την αρχήν του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, για να μην προκαλέσουν παγκόσμιαν ανάφλεξιν και κατ’ εφαρμογήν της πολιτικής των αυτής απηγόρευον την πώλησιν πολεμικού υλικού εις τους εμπολέμους, ενώ παραλλήλως δια στόματος του Προέδρου των Φραγκλίνου Ρούσβελτ διεκήρυσσον την σταθεράν των απόφασιν να μην αποστείλουν εις την Ευρώπην ούτε έναν Αμερικανόν Στρατιώτην.

β. Τέλος η Ε.Σ.Σ.Δ. κατά την εποχήν εκείνην, όχι μόνον ήτο ουδετέρα κατόπιν του μεταξύ Γερμανίας-Ρωσίας συναφθέντος συμφώνου (Αύγουστος 1939) αλλά συμπεριεφέρετο ως να επέχαιρε για τις γερμανικές νίκες εναντίον των καπιταλιστικών χωρών, ως απεκάλει τις Δυτικές Δυνάμεις.     

  1. Ενώπιον της ούτω διαμορφωθείσης διεθνούς πολιτικοστρατιωτικής καταστάσεως, η Ελλάς αποφασισμένη να μην αναναμειχθή εις την μεγάλην σύρραξιν, εάν φυσικά δεν απειλείτο η ακεραιότης της Χώρας μας.

Για τον λόγον αυτόν απέφευγε κάθε ενέργειαν, δυναμένην να προκαλέση.  

Εν τω μεταξύ η Ιταλική και Γερμανική προπαγάνδα έδινε και έπαιρνε.

Εις την Αλβανίαν είχαν συγκεντρωθεί σοβαρές και ετοιμοπόλεμοι ιταλικές δυνάμεις.

Παρά το γεγονός αυτό η Ελλάς δεν προέβη εις επιστράτευσιν για τους κατωτέρω λόγους:

α. Μία καθολική επιστράτευσις απαιτούσε τότε ένα δυσβάστακτον χρηματικόν ποσόν δια τον προϋπολογισμόν της Χώρας.

β. Εάν επεστράτευε θα προεκάλει την Ιταλίαν.

γ. Μία παρατεταμένη άνευ πολέμου επιστράτευσις θα έφθειρε το τόσον πολύτιμον και μη αναπληρώσιμον υλικόν πολέμου και θα προεκάλει -το και σπουδαιότερον- κατάπτωσιν του ηθικού των Ενόπλων μας Δυνάμεων.

δ. Με μίαν επιστράτευσιν θα επεστρατεύοντο κτηνοτρόφοι, αγρότες, αλιείς, εργάτες εις βάρος της εθνικής οικονομίας.  

ε. Εάν η Ελλάς προεπεστράτευε και η Ιταλία δεν εξεδήλωνε την επίθεσίν της, η Ελληνική κυβέρνησις θα ήτο υποχρεωμένη, αργά ή γρήγορα να προβή εις μερικήν ή ολικήν αποστράτευσιν. Υπολογίζομεν τι θα επεκράτει κατά την ρευστήν αυτήν περίοδον, αν μας επετίθετο ο αντίπαλος.  

  1. Τέλος εις όλην την ανωτέρω διαμορφωθείσα κατάστασιν, προστίθεται ο πενιχρός εξοπλισμός των Ενόπλων Δυνάμεών μας.

Ο Πρωθυπουργός της Χώρας μας τέσσερεις μήνες προ της ενάρξεως του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου, ομιλών εις συγκέντρωσιν Ανωτάτων Αξιωματικών είπεν:

«Ο Παγκόσμιος Πόλεμος μας ευρίσκει χωρίς αεροπλάνα, χωρίς άρματα και χωρίς επαρκή άλλα εφόδια. Επομένως, εάν μας επιβληθή ο πόλεμος και μάλιστα κατά μεγάλης δυνάμεως, εξωπλισμένης με σύγχρονα πολεμικά μέσα, δεν έχομεν ούτε οικονομικήν αντοχήν, ούτε άλλα εφόδια δια μακροχρόνιον πόλεμον. Θα αντισταθώμεν όθεν ερρωμένως και θα πέσωμεν ενδόξως».

ΙΙ. Η ΕΚΔΗΛΩΣΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ:

  1. Υπό τις ανωτέρω εκτεθείσες πραγματικές αδυναμίες και λογικές εκτιμήσεις δικαίως ο Μουσολίνι ήλπιζεν ότι η Ελλάς με την επίδοσιν του προς αυτήν τελεσιγράφου του, θα άνοιγε τις πύλες της εις τα ιταλικά στρατεύματα ή και αν ακόμη προέβαλλεν αντίστασιν, η αντίστασίς της αυτή θα είχε προσχηματικόν χαρακτήρα και οπωσδήποτε θα εκάμπτετο. Όμως φαίνεται ότι δεν εγνώριζεν ή ελησμόνησε το λεχθέν υπό του Ξενοφώντος, το οποίον έχει επιβεβαιώσει πολλές φορές η Ιστορία, κατά το οποίον:

«Ούτε το πλήθος, ούτε η ισχύς εισίν αι εν πολέμω τας νίκας ποιούσαι, αλλ’ οπότεροι αν, συν θεοίς, ερρωμενέστερον ίωσιν επί τοις εναντίοις…».     

  1. Ώραν 04.00 της 28ης Οκτωβρίου 1940. Ο εν Αθήναις Ιταλός πρέσβυς επιδίδει το ιταμόν τελεσίγραφον του Μουσολίνι εις τον Έλληνα Πρωθυπουργόν, ο οποίος το εδιάβασε προσεκτικά και είπε: «Ώστε έχομεν πόλεμον». Ο Πρέσβυς Ιταλός διπλωματικά του απήντησε: «Δεν είναι απαραίτητον»

Τότε ο Πρωθυπουργός του απήντησε με ένα ηχηρότατον, βροντώδες, αποφασιστικόν και μεγαλειώδες ΟΧΙ, «με δύο συλλαβές, που αντιλάλησαν στα πέρατα του κόσμου….».

  1. Όταν ο Γκράτσι έφυγε ο Πρωθυπουργός πήρε ήσυχα στο τηλέφωνο τον Αρχηγό του Ναυτικού Επιτελείου. «Ο Γκράτσι» του είπε με ήρεμη φωνή «την έκανε τη βλακεία». Από σήμερα στις 6 το πρωί είμαστε σε πόλεμο με τον Ιταλίαν. Κατέβα κάτω. Δημοσίευσε αμέσως ό,τι διατάγματα της επιστρατεύσεως του Ναυτικού έχεις και γενικώς να προβής στην εκτέλεση των σχεδίων του Επιτελείου για τον πόλεμον. Ο Θεός βοηθός και η Παναγιά μαζί μας» (Σπύρος Μελάς της Ακαδημίας Αθηνών). Ο Στρατός μας (Στρατός ξηράς), εις τις θέσεις τελικού προορισμού. Η επιστράτευσις κηρύσσεται γενική από 06.00 ώρας, βάσει των υφισταμένων Σχεδίων. Εξαγγέλλεται το πρώτον πολεμικόν ανακοινωθέν: «Αι ιταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις από 05.30 ώρας σήμερον προσβάλλουν τα ημέτερα εδάφη προκαλύψεως παρά την Ελληνοαλβανικήν μεθόριον. Αι Ημέτεραι Δυνάμεις αμύνονται του Πατρίου εδάφους». Τώρα ξέσπαζε ακράτητο το κύμα της ορμής (και της οργής) που φούσκωνε τα στήθη του Έθνους, χωρίς διέξοδο στον πόλεμον των νεύρων τόσους μήνες. Τα Ελληνόπουλα, εγκαταλείπουν οικογένειες, αγρούς, ποίμνια, αλιείαν, εργοστάσια και σπεύδουν, να φθάσουν όσον πιο γρήγορα γίνεται εις την πρώτην γραμμήν του πυρός. Οι προηγηθείσες προκλήσεις της Ιταλίας και ειδικώτερον η βύθισις του ευδρόμου ΕΛΛΗ εις την Τήνον ανήμερα της Παναγίας, εγιγάντωσαν την θέλησίν των για ανταπόδοσιν. Δεν αντελήφθησαν οι Ιταλοί ότι εβομβάρδισαν την Παναγίαν. Είκοσι δύο (22) παιδιά από το χωριό μας, από τους Καμενιάνους Καλαβρύτων επιστρατεύτηκαν.

Η Υπέρμαχος Στρατηγός ευλόγησε τα όπλα, ενισχύσασα τα στρατευμένα Ελληνόπουλα με Αρετήν και Τόλμην, προϋποθέσεις βασικές για Ελευθερίαν.

«Την εσπέραν της 14ης Μαρτίου ο τότε Ανθυπασπιστής ΚΑΝΤΖΑΡΟΣ Κ. ανήκων εις το 1/40 Τάγμα Ευζώνων, όπερ διέμενεν εις το χωρίον ΓΚΟΛΕΜΙ, ενώ ευρίσκετο εις μικράν από του χωρίου απόστασιν, όλως αιφνιδίως και έκθαμβος, είδεν εν ΘΕΙΩ ΟΡΑΜΑΤΙ την εικόνα της Θεομήτορος υπό μορφήν γυναικός μελανειμούσης, Ήτις έστη προ αυτού και ανέκοψε τον δρόμον του. Έντρομος ο Ανθυπασπιστής εγονυπέτησεν αυθορμήτως και μετά δέους προσέβλεψε προς την ΘΕΙΑΝ ΜΟΡΦΗΝ, οπότε ήκουσε παρ’ ΑΥΤΗΣ τους εξής λόγους:

ΜΗ ΦΟΒΕΙΣΑΙ ΕΙΜΑΙ Η ΠΑΝΑΓΙΑ. ΠΗΓΑΙΝΕ ΣΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΗ ΣΟΥ ΚΑΙ ΕΙΠΕ ΤΟΥ ΟΣΑ ΕΙΔΕΣ ΚΑΙ ΗΚΟΥΣΕΣ…..». 

(Χαράλαμπος ΚΑΤΣΙΜΗΤΡΟΣ εις το Βιβλίον του Η ΗΠΕΙΡΟΣ ΠΡΟΜΑΧΟΥΣΑ).  

  1. Δια την κατάληψιν της Ηπείρου και την συντριβήν ή αιχμαλωσίαν των εκεί Ελληνικών δυνάμεων, η Ιταλία εξεδήλωσε μίαν ισχυράν μετωπικήν επίθεσιν εναντίον των εις την τοποθεσίαν Ελαίας – Καλαμά ποταμού (Καλπάκι) εγκατεστημένων Ελλήνων, προς διάσπασιν της Ελληνικής Αμύνης. Ταυτόχρονα εξεδήλωσεν έναν αμφίπλευρον υπερκερωτικόν ελιγμόν, δια του οποίου τα δύο σκέλη απέβλεπαν εις την απομόνωσιν της Ηπείρου από της Θεσσαλίας ανατολικώς δια της καταλήψεως του Μετσόβου και από της Στερεάς Ελλάδος από Νότον, δια της καταλήψεως της Φιλιππιάδος. Παράλληλα ετήρει άμυναν εις τα σύνορα της Δυτικής Μακεδονίας. 

α. Εις το Καλπάκι επιτίθενται η Μεραρχία Πεζικού Φερράρα και η Μεραρχία Τεθωρακισμένων, Μεραρχίαν των Κενταύρων.

β. Η Μεραρχία ΤΖΟΥΛΙΑ δια της Πίνδου προήλαυνε προς Μέτσοβον.

γ. Τέλος δύο άλλες Μεραρχίες μία Πεζικού η Σιέννα και μία Ιππικού δια του παραλιακού τομέας προήλαυνον προς Φιλιππιάδα.   

Το Καλπάκι φύσει οχυρά τοποθεσία, το οποίον είχεν οχυρώσει ο τότε λοχαγός Μηχανικού Μιχαήλ Σούλης, έδωσεν ένα μάθημα εις τους Ιταλούς.

 

Σημειωτέον ότι ο Μιχαήλ Σούλης, ως Αντιστράτηγος ε.α. εδίδασκεν το μάθημα Γεωπολιτικής και Στρατιωτικής Ιστορίας εις την Σχολήν Αξιωματικών Αστυνομίας Πόλεων. Η ΤΖΟΥΛΙΑ έφθασε μέχρι την Βωβούσαν οκτώ (8) χιλιόμετρα βορείως του Μετσόβου και οι Μεραρχίες του Παραλιακού τομέως έφθασαν μέχρι τον Αχέροντα ποταμόν. 

Εις τις προαναφερόμενες τοποθεσίες επρόφθασαν τις πτέρυγες του υπερκερωτικού ελιγμού οι εξ επιστρατεύσεως Ελληνικές Δυνάμεις και τις απώθησαν μέχρι των αρχικών θέσεων εξορμήσεώς των.

Παρατίθεται σχετικόν σχεδιάγραμμα (ΣΧΗΜΑ 1).

 

  1. Το πρώτον στάδιον του Ιταλικού Σχεδίου απέτυχε για λόγους τους οποίους τόσον ο χρόνος, όσον και ο χώρος του δημοσιεύματος, δεν μας επιτρέπει να αναλύσωμεν. 
  2. Ο Ελληνικός Στρατός κατώρθωσε να εκδιώξη τον Ιταλόν εισβολέα εκ του πατρίου εδάφους, τον οποίον και απώθησε βαθιά εντός της ιταλοκρατουμένης αλβανικής περιοχής.

Αρχομένου του Μαρτίου 1941 οι Ελληνικές Δυνάμεις είχαν φθάσει εις τον γενικήν γραμμήν Πογραδέτς – Χειμάρας (ΣΧΗΜΑ 4 παρατίθεται). 

  1. Κατησχυμένοι οι Ιταλοί από τις συνεχείς και αλλεπαλλήλους ήττες των αποβλέπουν να καταβάλουν μίαν υστάτην και ισχυράν προσπάθειαν για να συντρίψουν τις Ελληνικές Δυνάμεις και για να ανατρέψουν υπέρ αυτών την μέχρι τότε δυσμενεστάτην δι’ αυτούς πολεμικήν και διεθνή πολιτικήν κατάστασιν.

Η μεγάλη ιταλική επίθεσις, ορμηθείσα εκ της περιοχής Γκλάβε, άρχισε την 9ην Μαρτίου 1941 με κυρίαν προσπάθειαν των Ιταλών εις την ζώνην Τρεμπεσίνα – Μπούμπεσι, υπό την προσωπικήν επίβλεψιν του Μουσολίνι, διήρκεσε δε, κατά την κυρίαν φάσιν της, μέχρι 15 Μαρτίου και συνεχώς έκτοτε εκφυλιζομένη εις έντασιν, έληξε τελικώς την 26ην Μαρτίου 1941, χωρίς την παραμικράν, έστω και στιγμιαίαν επιτυχίαν. 

Ο Βασιλεύς της Αγγλίας απένειμεν τότε το ανώτερον αγγλικόν παράσημον του Λουτρού προς τον Έλληνα Αρχιστράτηγον, ο οποίος δι’ ημερησίας Δ/γής μετεβίβασεν αυθωρεί την τιμητικήν αυτήν διάκρισιν εις τον μαχόμενον Ελληνικόν Στρατόν, ο οποίος ύψωσε την σύγχρονον Ελλάδα ως καταυγάζον μετέωρον εις τον Παγκόσμιον Συναγερμόν. 

  1. Ούτως εχόντων των πραγμάτων ο Χίτλερ είπε προς τον Μουσολίνι: «Καμμίαν εκ  μέρους σου πρωτοβουλίαν επιχειρήσεων εις το εξής, αλλά να σταθής εις τα σύνορα Ελλάδος – Γιουγκοσλαβίας» και ανέλαβε να ξεκαθαρίση μόνος του την υπόθεσιν εις τα Βαλκάνια. 
  2. Για να φανή η σημασία της Νίκης της Ελλάδος κατά της Ιταλίας, παρατίθενται τα ακόλουθα:

α. «Η επτάμηνος αντίστασις της Ελλάδος εις τα Βορειοηπειρωτικά όρη, την Μακεδονίαν και την Κρήτην επεβράδυνε την εξαπόλυσιν της επιθέσεως της Γερμανίας κατά της Σοβιετικής Ρωσίας. Αντί της αρχικώς ορισθείσης ημερομηνίας της 11ης Μαΐου, η επίθεσις εξετοξεύθη την 22αν Ιουνίου 1941» (Γεώργιος Μ. ΤΖΟΥΒΑΛΑΣ Αντιστράτηγος ε.α.).

β. Η υπ’ αριθ. 25 διαταγή του Χίτλερ, επί λέξει αναφέρει: «Υπό τοιαύτας συνθήκας, η έναρξις της εφαρμογής του σχεδίου Βαρβαρόσσας πρέπει να αναβληθή δια τέσσαρεις το πολύ εβδομάδας».

γ. Λένι Ριφενστάλ (σκηνοθέτης και προσωπική φίλη του Χίτλερ). Ο Χίτλερ της είχεν αποκαλύψει: «Αν οι Ιταλοί δεν επετίθεντο κατά της Ελλάδος, η τροπή του πολέμου θα ήτο διαφορετική. Θα προλαβαίναμε το ρωσικό ψύχος».

Εις το επόμενον η προσφορά των συγχωριανών μας κατά τον ΕλληνοΙταλικόν πόλεμον. 

Φωτόπουλος Δ. Γεώργιος – Γεωργάκης

Εκ Μεγάλης Βρύσης Καμενιάνων Καλαβρύτων