Αγία Παρασκευή..Λειβαρτζίου

Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής βρίσκεται στην κεντρικότερη συνοικία του του Περιτσαίους. Σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά βιβλία χρόνος ανέγερσής της αναφέρεται το έτος 1823, στην κτητορική της επιγραφή αναγράφεται ως έτος ανακαίνισης της το 1887.

Το Λειβάρτζι βρίσκεται σε μια απόκρυφη και χαραδρώδη κοιλάδα, στους πρόποδες της «Υψηλής Κορυφής» – παραφυάδας του Όρους Ερύμανθος και το διασχίζει το Λειβαρτζινό ποτάμι. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 850 μ. περίπου. Το κλίμα γενικά είναι εύκρατο, γι’ αυτό και στην περιοχή ευδοκιμούν σχεδόν όλα τα φυτά των εύκρατων κλιμάτων, πλην των εσπεριδοειδών και της σταφίδας. Συνορεύει βόρεια με τη Βλασία, ανατολικά με το Λεχούρι, νότια με τις Σειρές, νοτιοδυτικά με τα Τριπόταμα και δυτικά με τον Αστρά και την Πλάκα. Μετά την εφαρμογή του προγράμματος Καλλικράτης το 2010 είναι δημοτικό διαμερίσμα του Δήμου Καλαβρύτων.
Όσον αφορά την προέλευση της ονομασίας του χωριού, η λέξη Λειβάρτζι λέγεται ότι είναι ελληνική, προερχόμενη από τη λέξη λειβάδι. Ειδικότερα, η λέξη λειβάδι προέρχεται από το ρήμα λείβω, που στα αρχαία ελληνικά σημαίνει ρέω, σταλάζω και κατ’επέκταση, πηγάζω νερό. Και πράγματι, αυτό αποδεικνύεται από τις διάσπαρτες πηγές που υπάρχουν σε όλη σχεδόν την περιοχή.Το Λειβάδι ήταν αγροτικός συνοικισμός της Αρχαίας Ψωφίδας. Γύρω στα 250 μ.Χ. μετονομάζεται σε “Κατάκρη”. Η σημερινή περιοχή Κατάκρη κατά τους Βυζαντινούς χρόνους ήταν μια μικρή συνοικία του Λειβαδιού, που ονομαζόταν Λειβαδίτσιον. Αργότερα το “δ” τράπηκε σε “ρ” και έτσι προέκυψε το Λειβάρτσι. Το “τς” συγχωνεύτηκε με το “ζ” και προφέρεται πλέον ως Λειβάρζι (< Λειβάρτζι).
Σύμφωνα με τις απογραφές που έγιναν μετά το 1940 οι μόνιμοι κάτοικοι έφθαναν τους 932. Χρόνο με το χρόνο όμως μειώνονται, φτάνοντας στην απογραφή του 2011 να είναι μόλις το 1/3 του τότε πληθυσμού. Είναι ολοφάνερη λοιπόν η σταδιακή συρρίκνωση του μόνιμου πληθυσμού.

Ιστορική Επισκόπηση

Το Λειβάρτζι έχει πλούσια και μακρά ιστορία που συνδέεται με την ιστορία της Αρχαίας Ψωφίδας. Ξεκινά από τη φυλή Σημ, με τους Λέλεγες και τον Πελασγό (μυθικό γενάρχη του πολεμικού φύλου των Πελασγών), περνάει στον Αρκάδα (μυθικό πατέρα της ομώνυμης φυλής), τον Αρίστα, το Φηγέα, τον Ερύμανθο, συνοικιστή της Αρχαίας Ψωφίδας και φθάνει στην κόρη του την Ψωφίδα, βασίλισσα της Αρχαίας Ψωφίδας πλησίον της περιοχής. Το Λειβάρτζι, λόγω των ιστορικών του καταβολών, της άνθισής του στα χρόνια μετά την Επανάσταση, αλλά και αργότερα το 1886, που ιδρύεται ο Δήμος Ψωφίδος με έδρα το Λειβάρτζι, αλλά και η ίδια η κοινότητα του Λειβαρτζίου, μετά την κατάργηση των Δήμων, έχει να προσφέρει πλούσια σε αρχιτεκτονική και ανθρώπινο δυναμικό, ιστορία. Ως Δήμος Ψωφίδας, αλλά και ως κοινότητα είχε σφραγίδα με το έμβλημα του Ηρακλή με τον ερυμάνθιο κάπρο.

Η ευρεθείσα στη Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους σφραγίδα γράφει με κεφαλαία βυζαντινής γραφής: «ΣΦΡΑΓΙΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΕΓΓΥΣ ΛΕΙΒΑΖΙΟΥ ΕΤΟΣ 1698 ΤΡΙΤΩΡΗΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΟΥ»

Το χωριό σήμερα χωρίζεται σε πέντε συνοικίες: τον Άη- Γιάννη, την Ανατολική και Δυτική Απανάκρη, τους Περιτσαίους και το Μεσοχώρι ή Μισοχώρι. Στο χωριό, επίσης, ανήκουν και οι συνοικισμοί Λειβάδι και Λειβαρτζινό. Η συνοικία Λειβάδι είναι ίσως η αρχαιότερη περιοχή του χωριού και αυτό μας το δηλώνουν τα ευρήματα ερειπίων αρχαϊκών τάφων και υδρευτικών έργων, τα οποία πιθανόν να είχαν κατασκευαστεί για τη συλλογή των υδάτων που χρησίμευαν για το υδραγωγείο της περιοχής ή ενίσχυαν το αντίστοιχο της Ψωφίδας. Τα ευρήματα αυτά ήταν κατασκευασμένα από κεραμικές πλάκες ίσων διαστάσεων.

Η περιοχή Κατάκρη βρίσκεται κατά μήκος της κοιλάδας του Λειβαρτζινού ποταμού, νοτιοδυτικά, παρά τους πρόποδες ενός κωνοειδούς λόφου, που ονομάζεται Κάστρο και που αποτελούσε την Ακρόπολη του Λειβαδιού. Επί της κορυφής του σώζονται ίχνη τείχους, προφανώς φράγκικης κατασκευής. Στο ανατολικό άκρο της Κατάκρης βρίσκεται η περιοχή “Πηλαλήστρα”, που υπήρξε πιθανώς θέση αρχαίου γυμναστήριου. Στη Κατάκρη βρέθηκαν τάφοι αρχαϊκοί, λιθόκτιστοι, σε βάθος 2-3 μέτρων. Επίσης, στη θέση Παναγίες και έναντι της Αγίας Τριάδος, βρέθηκαν βυζαντινοί τάφοι και χάλκινα βυζαντινά νομίσματα. Αργότερα, το χωριό μεταφέρεται ορεινότερα, στη θέση που βρίσκεται και σήμερα. Συνεπώς, το Λειβάρτζι υπήρξε μεσαιωνικός οικισμός, δηλαδή υπήρχε πριν από την τουρκική κατάκτηση, του 1460μ.Χ. Αυτό αποδεικνύεται και από ένα τούρκικοκατάστιχο τιμαρίων της βορειοδυτικής κυρίως Πελοποννήσου, που αποκαλύφθηκε πρόσφατα και φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη “Κύριλλος και Μεθόδιος” της Σόφιας, όπου αναφέρεται ότι το Λειβάρτζι κατοικούνταν αποκλειστικά από Έλληνες, και στα 1461-1463 είχε πληθυσμό αποτελούμενο από 28 “φορολογικές μονάδες”. Λέγεται μάλιστα, ότι μετά την πτώση του Βυζάντιου έφθασαν κυνηγημένοι από το Μυστρά εποικιστές κουβαλώντας μαζί τους τις τέχνες, τον προσανατολισμό προς τη βιοτεχνική παραγωγή και το εμπόριο. Το σημαντικό αυτό γεγονός σε συνδυασμό με το ότι στο Λειβάρτζι κατοικούσαν κυρίως Έλληνες συνέβαλε σημαντικά στην πολιτιστική άνθιση του χωριού, η οποία σημειωτέον δεν ανακόπηκε στα χρόνια της τουρκικής σκλαβιάς, φθάνοντας έως τον 19ο αιώνα και κληροδοτώντας τους νεότερους με μια πλούσια πολιτιστική παράδοση, για την οποία οι σημερινοί κάτοικοι του χωριού αισθάνονται περήφανοι.

Το Λειβάρτζι το 1700 ήταν ήδη ένα σημαντικό κεφαλοχώρι της περιοχής. Αυτός θα μπορούσε να θεωρηθεί και ο “χρυσός αιώνας” για το Λειβάρτζι, καθώς χαρακτηρίζεται από ευημερία των ανθρώπων σε όλους σχεδόν τους τομείς. Συγκε κριμένα, εκείνη την εποχή διέθετε ένα μοναστήρι με 20 καλόγερους, “Κρυφό Σχολειό”, σηροτροφία, βυρσοδεψία, υποδηματοποιία, ταμπακοβιομηχανία με πέντε ταμπακόμυλους και εξαγωγές ταμπάκου στην Ευρώπη. Δυστυχώς, με την έναρξη της βιομηχανικής επανάστασης στην Ελλάδα, άρχισε η παρακμή του χωριού.

Το Λειβάρτζι από το χτες στο σήμερα

Στο Λειβάρτζι υπάρχουν σήμερα ένα μοναστήρι και δώδεκα εκκλησίες, που αποτελούν μαζί με τους ερειπωμένους πύργους, τις βρύσες, το σχολείο, τα παραδοσιακά σπίτια κ.ά, την πολιτιστική κληρονομιά του χωριού.

H Αγία Παρασκευή γεννήθηκε σε ένα προάστιο της Ρώμης επί Αυτοκρατορίας Αδριανού. Γονείς της ήταν ο Αγαθόνικος και η Πολιτεία, που ήσαν θεοσεβούμενοι Χριστιανοί και οικονομικά εύποροι. Για πολλά χρόνια δεν μπορούσαν να αποκτήσουν παιδί και τελικά απέκτησαν την Παρασκευή, μετά από πολλά χρόνια θερμής προσευχής. Η Αγία Παρασκευή μάλιστα γεννήθηκε ημέρα Παρασκευή και έτσι αποφάσισαν να της δώσουν το όνομα της ημέρας που γεννήθηκε. Η ανατροφή της από μικρή ηλικία έγινε με βάση Χριστιανικά πρότυπα. Έτσι από μικρή ηλικία έδειξε ιδιαίτερη κλίση προς το λόγο του ευαγγελίου και ξεχώριζε για τον ενάρετο βίο της. Παρότι το παρουσιαστικό της ήταν ιδιαίτερα θελκτικό και πολλοί εύποροι της εποχής είχαν ζητήσει την όμορφη Παρασκευή σε γάμο, αυτή αρνείτο, προτιμούσε την διακονία των γονιών της και των γειτόνων της, την προσήλωση στην προσευχή και τη μελέτη των Γραφών. Με το πέρασμα μάλιστα των ετών απέκτησε και σημαντική βιβλική κατάρτιση.
Σε ηλικία 20 ετών, η Αγία Παρασκευή έχασε τον πατέρα της. Αυτό στάθηκε σημαντικός παράγοντας στην εξέλιξη της πορείας της διότι πλέον ήταν μόνη και με αρκετά χρήματα ώστε να πραγματοποιήσει φιλανθρωπικό και ιεραποστολικό έργο που ποθούσε. Έτσι εκποιεί όλη της την περιουσία σε φτωχούς και αφιερώνει το χρόνο της στην ανακούφιση των ασθενών. Δίνεται ολοκληρωτικά στην ιεραποστολή, διδάσκει σε σπίτια γυναίκες, μικρά παιδιά, διακονεί αδυνάτους, σπεύδει για τις ανάγκες τις εκκλησίας της Ρώμης. Μάλιστα με τον καιρό επέκτεινε τη δράση και σε γειτονικά χωρία και εκκλησίες. Πλησίαζε ιδίως νέες γυναίκες, προκαλούσε συζητήσεις, ομιλούσε για το Χριστό, το παράδειγμά Του. Γρήγορα όμως έφτασε στα αυτιά του Αυτοκράτορα Αντωνίνου οι δραστηριότητες της Παρασκευής, με αποτέλεσμα να οδηγηθεί ενώπιόν του. Η σεμνή και όμορφη εμφάνιση της στον Αυτοκράτορα μάλιστα λέγεται πως τον εντυπωσίασε. Αλλά και η σύνεσή της, το θάρρος της και η διαύγεια πνεύματος έγιναν αντιληπτά από τον Αντωνίνο, ο οποίος δεν ήθελε να εφαρμόσει τα μέτρα του Ρωμαϊκού νόμου σε βάρος της, όπως ορίζονταν για τους Χριστιανούς. Δοκίμασε πολλές μεθόδους ιδιαίτερα κολακευτικές για γυναίκα, αλλά τελικά έμεινε αμετακίνητη στη θέση της.
Η Παρασκευή τελικά συνελήφθη και οδηγήθηκε σε τιμωρία βασανισμού μέχρι να ομολογήσει την αποστροφή της από το χριστιανισμό. Αρχικά της έθεσαν μια πυρακτωμένη περικεφαλαία στην κεφαλή της. Εν συνεχεία και αφού δε λύγισε, ρίχτηκε στην απομόνωση. Μια οπισθοχώρηση άλλωστε θα σήμαινε μεγάλη νίκη του Αυτοκράτορος και πλήγμα ιδιαίτερα στο γυναικείο Χριστιανικό πληθυσμό που θα έβλεπε τη θερμότερη εκπρόσωπό της να αλλαξοπιστεί. Αυτή όμως αντί να λυγίσει, θεώρησε εξαιρετικό χρόνο την απομόνωση για προσευχή. Μάλιστα το βράδυ άγγελος Κυρίου ενεφανίσθη ενώπιόν της και την ελευθέρωσε από τα δεσμά της. Η Παρασκευή ενώπιον του Αυτοκράτορα πλέον πάλι, έμεινε σταθερή, ο Αντωνίνος κατάλαβε πλέον το μάταιο της προσπάθειάς του και διέταξε σε βασανισμό μέχρι θανάτου. Έτσι την οδήγησαν ενώπιον ενός καζανιού που περιείχε καυτό λάδι. Όμως εδώ αναφέρεται από τον βιογράφο της μέγα σημείο. Πως ενώ εισήχθη στο θερμό λάδι, παρέμενε ανέπαφη. Όταν το άκουσε ο Αντωνίνος δεν πίστεψε σε κάτι τέτοιο και θέλησε ο ίδιος να διαπιστώσει το αληθές, όμως πλησιάζοντας το λέβητα τα μάτια του βλάφτηκαν, όταν η Παρασκευή του έριξε λίγο λάδι στα μάτια, με αποτέλεσμα να τυφλωθεί. Η Παρασκευή όμως με θαυματουργικό τρόπο θεράπευσε τα μάτια του. Έτσι μέχρι και σήμερα θεωρείται προστάτης των ματιών. Μετά το γεγονός ο Αντωνίνος άφησε ελεύθερη την Παρασκευή. Μάλιστα από το γεγονός αυτό και έπειτα ο Αντωνίνος διατήρησε θετική για τη εποχή στάση για τους χριστιανούς και για αυτό του δόθηκε το προσωνύμιο «Ευσεβής». Έτσι η Παρασκευή επέστρεψε στο έργο της κάτι που έδωσε πολύ δύναμη στη χριστιανική κοινότητα, ιδίως δε στις γυναίκες που στο πρόσωπό της έβλεπαν ένα σπουδαίο στήριγμα.

πηγή – Λειβάρτζι μου Αγαπημένο

φωτογραφίες: Η Αγία Παρασκευή από το fb του κ Λευτέρη Αβραμίδης