Της Άντυς Μαγνησαλή

Είχαμε την ευκαιρία να γνωριστούμε με τον Βύρωνα Αθανίτη μέσα από την εκπομπή “ΠΡΟΦΙΛ”, που παρουσιάζω στο Ionian Channel κάθε Τετάρτη στις 11 το βράδυ, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του, το Σπαθί του ΑυτοκράτοραΣήμερα ξαναβρισκόμαστε με τον κύριο Βύρωνα Αθανίτη και συζητάμε για τη διασύνδεση του παρελθόντος με το σήμερα.

-Μια από τις εκπλήξεις του φετινού καλοκαιριού στον χώρο του βιβλίου Βύρωνα. Ποιά χαρακτηριστικά βοήθησαν το μυθιστόρημά σου να ξεχωρίσει;

Κατ’ αρχήν, είναι μεγάλη η χαρά μου που επικοινωνούμε και πάλι, Άντυ! Αν μπορώ να επισημάνω κάτι, ως απάντηση στην ερώτησή σου, είναι πως το Σπαθί του Αυτοκράτορα διαφέρει στη δομή του από τα άλλα βιβλία που έχουν γραφτεί για την εποχή της Άλωσης, καθόσον η αφήγηση εξελίσσεται σε δύο χρονικά επίπεδα: κατά τον 15ο αιώνα αφενός αλλά και στη σημερινή εποχή, από την άλλη, την Ελλάδα της Κρίσης. Επίσης, δεν πρόκειται απλώς για ιστορικό μυθιστόρημα, είναι ταυτόχρονα κι ένα μοντέρνο ανάγνωσμα που περιέχει πολλές σκέψεις για τη σύγχρονη ελληνική και παγκόσμια πραγματικότητα, επισημαίνοντας και τις αναλογίες που υπάρχουν με εκείνο το όχι και τόσο μακρινό παρελθόν.

-Το βιβλίο περιέχει ένα αφηγηματικό εύρημα, μέσω του οποίου αναπτύσσεται η διήγηση και η δράση… Θέλεις να μας μιλήσεις για αυτό;

Βεβαίως, πρόκειται για ένα μεσαιωνικό Χρονικό που συνέγραψε κάποιος γραμματικός, ακόλουθος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ο οποίος υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων κατά τα τελευταία χρόνια της παρακμής και Πτώσης του λεγόμενου «Βυζαντίου», αλλά και των δραματικών επακόλουθων που αυτή η εξέλιξη είχε για τον ταλαιπωρημένο Ελληνισμό. Το χειρόγραφο βρίσκεται στην κατοχή της οικογένειας του πρωταγωνιστή του βιβλίου, του Βαγγέλη Βαφέα, και μεταξύ άλλων αναφέρεται στην τύχη του σπαθιού του τελευταίου «ρωμαίου αυτοκράτορα», το οποίο ο ήρωας αναζητεί σήμερα με τη βοήθεια του φίλου του καθηγητή Θεόδωρου Μαρόπουλου και μιας αμερικανίδας ερευνήτριας – της Μαίρη-Ανν Νίκολσον.

-Τι άλλες απαντήσεις και σε ποια ερωτήματα, που απασχολούν την κοινωνία μας, θα βρει ο αναγνώστης μέσα στις σελίδες του βιβλίου σας;

Κάθε αναγνώστης έχει, πιστεύω, διαφορετικό τρόπο σκέψης, και ενδιαφέροντα τα οποία ποικίλλουν και αλλάζουν στην πορεία του χρόνου. Το καλό είναι ότι και το βιβλίο διέπεται από μια αντίστοιχη ποικιλομορφία σε προσεγγίσεις και απόψεις για μια σειρά από θέματα που δεν θα αφήσουν κανέναν αδιάφορο! Για παράδειγμα, ο αναγνώστης θα διαπιστώσει:

  • Πώς μια τυπική ελληνική οικογένεια, όπως η οικογένεια Βαφέα ―που αναζητά το σπαθί του αυτοκράτορα στο παρόν― έχοντας βιώσει με σκληρό τρόπο στο πετσί της τη σύγχρονη Κρίση, μπορεί να κατανοήσει τη σχέση που συνδέει τους Δεσπότες (Διοικητές του Μιστρά στο ύστερο Βυζάντιο) με τις αδυναμίες του σημερινού ελληνικού κράτους και τα προβλήματα της κοινωνίας μας στην οργάνωση του δημόσιου χώρου και την υιοθέτηση θεσμών και ορθολογικών μηχανισμών διοίκησης.

  • Πώς και ποιοι παραχάραξαν την Ιστορία εκείνου του σπουδαίου Κράτους, σε τέτοιο βαθμό ώστε να μη γνωρίζουμε οι περισσότεροι ούτε το αληθινό του όνομα (Ρωμανία).

  • Πώς μια 19χρονη φοιτήτρια μπορεί να κατανοεί καλύτερα από τους μεγαλύτερους τις σύνθετες προκλήσεις του καιρού μας στον ταραγμένο κόσμο του 21ου αιώνα —θέματα όπως οι ανισότητες, η περιβαλλοντική αποσταθεροποίηση και το προσφυγικό-μεταναστευτικό ζήτημα.

  • Πώς η μεγάλη διαχρονική και οικουμενική παράδοση του Ελληνισμού μπορεί να γίνει εφόδιο ώστε οι Ελλαδίτες να ανακτήσουμε την αυτοπεποίθησή μας και να πετύχουμε την αναγέννηση του πολιτισμού μας, καθώς και σημαντική οικονομική ανάπτυξη με διείσδυση στις διεθνείς αγορές, κλπ.

-Πέρα από τις ιστορικές αναφορές, την περιπέτεια αναζήτησης και τις προσωπικές σχέσεις των πρωταγωνιστών, καταπιάνεσαι και με μια ψυχαναλυτική ερμηνεία ορισμένων στοιχείων της ταυτότητάς μας, ως Νεοελλήνων.

Πράγματι, μέσα από τη διήγηση για το τέλος μιας αυτοκρατορίας και τη μετέπειτα πορεία του γένους μας, μέχρι τα προβλήματα αλλά και τις επιτυχίες της σύγχρονης Ελλάδας, αναδεικνύεται ένα συλλογικό κατάλοιπο ―αβίωτο πένθος θα το χαρακτήριζα― για την απώλεια της Πόλης, που κρύβεται νομίζω πίσω από την ταραγμένη διαδρομή μας, τα πάθη, τις συγκρούσεις, τους διχασμούς, τους εμφυλίους και τις χρεωκοπίες που σημάδεψαν τη νεώτερη ιστορία μας. Στοιχεία που προσδιορίζουν σε σημαντικό βαθμό την ταυτότητά μας. Φρονώ ότι αυτό το ακατέργαστο συλλογικό θυμικό μας, μας εμποδίζει πολλές φορές να χειριστούμε καταστάσεις με εποικοδομητικό τρόπο, ενώ άλλοτε ―όταν δεχόμαστε ισχυρή εξωτερική απειλή― μας βοηθά να δείχνουμε ομοψυχία και να ενεργούμε ηρωικά, όπως συνέβη πρόσφατα με αφορμή την πανδημία covid-19.

-Το βιβλίο σου έγινε κατά κάποιον τρόπο επίκαιρο μέσα στο καλοκαίρι, λόγω των εξελίξεων με την Αγια Σοφιά και την ένταση που προκάλεσε στις σχέσεις μας με την γειτονική χώρα. Πώς αισθάνεσαι όταν σε ρωτούν για το θέμα οι αναγνώστες σου;

Τους εξηγώ ότι δεν είμαι πολιτικός, ούτε αναλυτής διεθνών σχέσεων! Ζητήματα όπως αυτό προκύπτουν συχνά στην περιοχή μας, ας μην ξεχνάμε και το θέμα της ονομασίας της FYROM. Όλοι οι λαοί πέριξ της Μεσογείου, ιδιαίτερα εδώ στα ανατολικά, έχουμε μακρά ιστορική διαδρομή,

με συνέπεια να είμαστε ευαίσθητοι και πολύ συναισθηματικοί όταν υπάρχουν εξελίξεις που διεγείρουν τις μνήμες, τους καημούς ή τους πόθους μας. Γι αυτό θα πρέπει να παραμείνουμε προσεκτικοί, σοβαροί και μεθοδικοί στον χειρισμό των υποθέσεών μας, αναζητώντας συμμαχίες και συνεργασίες. Να μην ενεργούμε παρορμητικά αλλά με φρόνιση και οργανωμένα, ώστε να πετυχαίνουμε καλύτερα αποτελέσματα – στο πλαίσιο πάντα των δυνατοτήτων μας.

-Τελικά, υπάρχει το σπαθί του αυτοκράτορα;

Όποιος ενδιαφέρετε για την απάντηση σε αυτό το ερώτημα, θα πρέπει να ακολουθήσει τη διαδρομή των ηρώων μου μέχρι το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου!

Το Σπαθί του Αυτοκράτορα, ιστορικό μυθιστόρημα του Βύρωνα Αθανίτη από τις εκδόσεις Γράφημα, αφηγείται με ευρηματικό και μοναδικό τρόπο το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και του Δεσποτάτου του Μιστρά, αλλά και τη σύνδεση της σύγχρονης Ελλάδας με τα γεγονότα και τις καταστάσεις της εποχής εκείνης.