Η Ιερά Μητρόπολις Καλαβρύτων και Αιγιαλείας σεμνύνεται διότι συγκαταλέγει ανάμεσα στους σπουδαίους ποιμενάρχες της τον περίφημο μέγα ιεροκήρυκα και θεολόγο Ηλία Μηνιάτη (1669-1714), ο οποίος εποίμανε την τότε επισκοπή Κερνίτσης και Καλαβρύτων, έστω και βραχύχρονα, κατά τα έτη 1711-1714.

Ο Ηλίας Μηνιάτης γεννήθηκε στο Ληξούρι της βενετοκρατούμενης Κεφαλληνίας το έτος 1669, τη χρονιά κατά την οποία η βενετική Κρήτη, ύστερα από 4 αιώνες βενετικής κυριαρχίας παραδιδόταν στους Οθωμανούς. Γόνος ιερατικής οικογένειας έφυγε από το νησί του και σπούδασε στο περίφημο Φλαγγινιανό Φροντιστήριο στη Βενετία, το οποίο υπήρξε τρόπον τινα το ανώτατο ίδρυμα των ελληνοπαίδων κατά τη βενετοκρατία και την τουρκοκρατία.

Χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος στον ιστορικό ορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων στη Βενετία και εν συνεχεία δίδαξε και εκείνος στην εκεί περίφημη σχολή. Ακολουθώντας τον βενετό πρέσβη εγκαταστάθηκε το έτος 1669 στην Κωνσταντινούπολη ώς το έτος 1706, οπότε και ζυμώθηκε μέσα στο ορθόδοξο κλίμα του οικουμενικού πατριαρχείου. Εκεί συνδέθηκε στενά με τον καταγόμενο από την Αράχωβα Αχαΐας σπουδαίο πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσίθεο Νοταρά, γνωστό για τον πολυμέτωπο αγώνα του εναντίον των παπικών. Από την Πόλη ταξίδεψε μέχρι τη Βιέννη της αυτοκρατορίας των Αψβούργων, ενώ επίσης συνδέθηκε στενά με τους ορθοδόξους ηγεμόνες της Βλαχίας και Μολδαβίας (=σημερινής Ρουμανίας), γνωστούς μαικήνες των γραμμάτων, και δη των εκκλησιαστικών και των τεχνών, καθώς και ανακαινιστών μονών και ναών στο Άγιο Όρος και τα Ιεροσόλυμα. Από την Πόλη ο Ηλίας Μηνιάτης επέστρεψε το 1706 στα βενετοκρατούμενα Ιόνια Νησιά και από εκεί στην Πελοπόννησο, η οποία με πρωτεύουσα το Ναύπλιο βρέθηκε υπό τους Βενετούς κατά τα έτη 1685 – 1715.  Ο Μηνιάτης έζησε στο Ναύπλιο, όπου εκήρυττε με τεράστια επιτυχία στους ορθόδοξους ναούς και εν τέλει προτάθηκε από τη βενετική εξουσία για την επισκοπική έδρα της Κερνίτσης και Καλαβρύτων, εφόσον είχε ήδη αποβιώσει ο επίσκοπος Λεόντιος. Εξελέγη επίσκοπος Κερνίτσης και Καλαβρύτων παραμένοντας ώς τον πρόωρο θάνατό του από ασθένεια το έτος 1714, ένα δηλαδή χρόνο πριν από την εκ νέου εισβολή των Τούρκων στην Πελοπόννησο και την απαρχή της δεύτερης τουρκοκρατίας (1715-1821).

Ο Ηλίας Μηνιάτης συνέγραψε δύο περισπούδαστα θεολογικά έργα (αν και τα δύο εκδόθηκαν μετά από τον θάνατό του) τα οποία του εχάρισαν τεράστια φήμη, μέχρι σήμερα, σε όλο τον ορθόδοξο κόσμο, όχι μόνον τον ελληνικό αλλά και στα βαλκάνια, καθώς και στη Ρωσία.

Το ένα φέρει τον τίτλο Πέτρα Σκανδάλου και είναι ένα έργο αντιρρητικής θεολογίας, όπως χαρακτηρίζεται. Σε αυτό ανά κεφάλαιο αντικρούει όλες τις καινοτομίες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας μετά από το σχίσμα του 9ου και του 11ου αιώνα, δηλαδή κατά τη βυζαντινή περίοδο, φθάνοντας ώς την εποχή του, δηλαδή το τέλος του 17ου αιώνα. Εξετάζει και καταρρίπτει ιστορικώς και θεολογικώς τις αξιώσεις του πάπα της Ρώμης για απόλυτη πρωτοκαθεδρία στην παγκόσμια Εκκλησία (=παπικό πρωτείο), την αντίληψη των παπικών ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Υιού (=filioque) και όχι μόνο εκ του Πατρός, όπως υποστηρίζει η Ορθόδοξη Εκκλησία, την ύπαρξη του Καθαρτηρίου των ψυχών μετά το θάνατο των σωμάτων και προ της Δευτέρας Παρουσίας, τα συγχωροχάρτια τα οποία κατόπιν πληρωμής απέδιδε ο πάπας της Ρώμης για τη σωτηρία των ψυχών, τη χρήση αζύμου άρτου (ostia) από τους δυτικούς στη λειτουργία και όχι ενζύμου όπως χρησιμοποιούν οι ορθόδοξοι κ.α.

Ο Μηνιάτης σε ένα εμβριθέστατο κείμενο ξεδιπλώνει τις τεράστιες θεολογικές και ιστορικές του γνώσεις αποκρούοντας  τις δυτικές κακοδοξίες: χωρία της Αγίας Γραφής, κείμενα των πατέρων της Εκκλησίας, ελληνικά και λατινικά, θεολογικά και ιστορικά συγγράμματα από τη βυζαντινή Ανατολή, τη μεσαιωνική δυτική Ευρώπη ώς την ιταλική, γαλλική, αγγλική και γερμανική βιβλιογραφία της εποχής του, του 17ου αιώνα, την οποία παρακολουθεί και γνωρίζει άριστα, επιστρατεύονται στο έργο του Πέτρα Σκανδάλου, αποδεικνύοντας το βάσιμο των επιχειρημάτων του. Το έργο αυτό εκδόθηκε πρώτη φορά με τη φροντίδα του πατέρα του Ηλία Μηνιάτη, όταν ήδη είχε κοιμηθεί ο τελευταίος, στη Λειψία της Γερμανίας το 1718. Το εκπληκτικό είναι ότι το βιβλίο αυτό στα ελληνικά, καθώς και σε λατινική, ιταλική, γαλλική, ρωσική, ρουμανική, αγγλική μετάφραση από τότε ώς σήμερα εκδίδεται συνεχώς με τελευταίες εκδόσεις στις ΗΠΑ το έτος 2011!!!

Το έτερο έργο του Ηλία Μηνιάτη αφορά το κήρυγμα, τιτλοφορείται Διδαχαί και Λόγοι και εκδόθηκε πάλι με τη φροντίδα του πατέρα του στη Βενετία, όπου και τα περίφημα ελληνικά τυπογραφεία ήδη από τον 15ο αιώνα, το έτος 1716. Περιλαμβάνονται σε αυτό εκτενή κηρύγματα του Μηνιάτη στις Κυριακές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (Κυριακή της Ορθοδοξίας κ.α.), σε εορτές της Παναγίας, στο Άγιο Πάσχα, στη Γέννηση του Χριστού κ.α. Τα κείμενά του αυτά, έντεχνα μνημεία ορθοδόξου κηρύγματος και σε γλώσσα λαϊκή, δηλαδή την ελληνική της εποχής του και όχι στην αρχαΐζουσα όπως τότε συνηθιζόταν, απέκτησαν τεράστιο κύρος και διαδόθηκαν σχεδόν ως εγχειρίδιο ομιλητικής και κηρυκτικής, αφού μεταφράστηκαν σε ποικίλες γλώσσες, σε όλο τον ορθόδοξο κόσμο και εξακολουθούν να διαβάζονται μέχρι σήμερα.

Ο Ηλίας Μηνιάτης ως επίσκοπος Κερνίτσης και Καλαβρύτων εποίμανε την επισκοπή του για λίγα χρόνια, άφησε όμως παρά το βραχύβιο της παραμονής του εκεί αγαθή ανάμνηση, όπως δηλώνει αναφορά στο πρόσωπό του σε κώδικα της μονής του Μεγάλου Σπηλαίου. Απέθανε στην Πάτρα το 1714 και από εκεί ο ιερέας πατέρας του Φραγκίσκος Μηνιάτης μετάφερε με οδύνη το σκήνωμα του υιού του στο Ληξούρι της Κεφαλληνίας και το έθαψε στον οικογενειακό τους ναό του Αγίου Νικολάου Ληξουρίου, όπου αναπαύεται μέχρι σήμερα.  Τον εξωτερικό δε χώρο του ναού περισκοσμεί αδριάντας του Ηλία Μηνιάτη.

Πρόκειται για μια μορφή με πολύ μεγάλο κύρος και φήμη για τη θεολογική του συγγραφή, καθώς και όλη την πορεία του στην ορθόδοξη Ανατολή στο μεταίχμιο του 17ου προς τον 18ο αιώνα. Η Ιερά Μητρόπολις Καλαβρύτων και Αιγιαλείας, ως φυσική εκκλησιαστική συνέχεια της πάλαι ποτέ επισκοπής Κερνίτσης και Καλαβρύτων, την οποία ελάμπρυνε η παρουσία ενός τέτοιου αναστήματος, ήδη κατά το παρελθόν, προνοία του σεβ. πρώην  μητροπολίτου Καλαβρύτων και Αιγιαλείας κυρίου Αμβροσίου, επανετύπωσε το έτος 2009 σε δύο τεύχη το έργο Πέτρα Σκανδάλου. Είμαστε δε απολύτως σίγουροι ότι και ο καθόλα άξιος διάδοχός του, ο σεβ. μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας κ.κ. Ιερώνυμος, γνωστός για τη λιπαρή θεολογική του παιδεία, την ευαισθησία του και την ακαταπόνητη δράση του θα ευλογήσει ενέργειες προς τιμήν και ανάδειξη του παλαιού προκατόχου του και ακόμα ότι ο Δήμος Αιγιάλειας θα συναινέσει να δοθεί το όνομα του Ηλία Μηνιάτη σε κάποια οδό της πόλεως του Αιγίου, της βενετικής Βοστίτσας του επισκόπου Ηλία Μηνιάτη.

Αλέξιος Μάλλιαρης
Δρ. Ιστορίας και Δρ. Θεολογίας
Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

πηγή – www.filodimos.gr