ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΜΥΡΤΙΔΑΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ

            Παγκόσμιο  σύμβολο ενάντια στον « Κορωνοϊό»

ΓΡΑΦΕΙ: Ο φιλόλογος  Παναγιώτης Παπαδέλος

          Πριν από εικοσιπέντε χρόνια, το 1995 η αρχαιολόγος Έφη Μπαζιοτοπούλου Βαλαβάνη διεξήγαγε ανασκαφές στην άκρη του αρχαίου νεκροταφείου του Κεραμεικού στη διασταύρωση της οδού Περαιώς με τη Ιερά οδό. Εκεί λοιπόν έφερε στο φως έναν ομαδικό τάφο  με νεκρούς από το μεγάλο λοιμό της Αθήνας του 430 π.χ. Ο τάφος μήκους 4 μέτρων περιείχε 88 νεκρούς μεταξύ των οποίων μικρά παιδιά και βρέφη. Ένα κρανίο από τα σκελετικά υπολείμματα των νεκρών, το οποίο υπολογίστηκε ότι ανήκε σε ένα μικρό κορίτσι 11 ετών βρισκόταν  σε εξαιρετικά καλή κατάσταση τόσο από απόψεως οστών όσο και από απόψεως οδοντοστοιχίας. Μετά τον καθαρισμό των σκελετικών υπολειμμάτων του τάφου και ενώ ήταν ακόμη επιστημονικό μυστήριο το είδος της «Θουκυδίδειας ασθένειας» του 430 π. Χ  ΄Ελληνες επιστήμονες ανέλαβαν το τολμηρό και μοναδικό παγκόσμια εγχείρημα να αποκαταστήσει με βάση το σωζόμενο κρανίο το πρόσωπο του ενδεκάχρονου κοριτσιού της εποχής εκείνης.

Το αναμνηστικό συλλεκτικό

νόμισμα της Τράπεζας της 

Ελλάδος με το πρόσωπο της 

Μύρτιδος

Το έργο αυτό λοιπόν ανέλαβε μια ομάδα  Ελλήνων επιστημόνων με επικεφαλής τον καθηγητή της οδοντιατρικής σχολής Μανώλη Παπαγρηγοράκη, στην οποία μετείχαν επιστήμονες πολλών ειδικοτήτων (γενετιστές, μοριακοί βιολόγοι, προγραμματιστές, παθολογοανατόμοι, αρχαιολόγοι και πολλοί άλλοι), και με μεγάλη τεχνολογική υποστήριξη έφερε σε πέρας την ανάπλαση του προσώπου. Χρησιμοποιήθηκε ειδικός ιατρικός σαρωτής, ώστε να αποκτηθούν υψηλής ανάλυσης δεδομένα του κρανίου και κατόπιν δημιουργήθηκε αντίγραφο του, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως  βάση για την περαιτέρω επεξεργασία της κεφαλής και προσδιορισμού των φυσικών χαρακτηριστικών και των μυών. Οι λεπτομέρειες των ιστών του προσώπου υπολογίστηκαν βάσει των μέσων τιμών για ηλικία, γένος και φυλή, και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά προέκυψαν από τα δεδομένα της κρανιακής ανάλυσης του προσώπου. Δόθηκε στο κοριτσάκι το όνομα Μύρτις, σύνηθες στην αρχαιότητα και επιλέχθηκαν καστανά μάτια και μαλλιά, όμως το πραγματικό χρώμα των οφθαλμών και των τριχών μπορεί να διευκρινιστεί μόνο μέσω ανάλυσης DNA. Ο τρόπος χτενίσματος επιπλέον επιλέχτηκε βάσει των συνηθειών της εποχής, που αυτή έζησε. Χάρη στην άρτια διατηρημένη οδοντοστοιχία της, έγινε δυνατή η διάγνωση της αιτίας του θανάτου της (εντοπίστηκε το βακτήριο της τυφικής σαλμονέλας) και έτσι λύθηκε το μυστήριο της «Θουκυδίδειας ασθένειας» του 430 π. Χ.. Η άριστη δε κατάσταση του κρανίου  οδήγησε στη σωστή ανάπλαση του προσώπου.  

Όλο το έργο ήταν ένας προσωπικός άθλος του Μανώλη Παπαγρηγοράκη και των συνεργατών του, που αξιοποιώντας την εξέλιξη της τεχνολογίας, έφεραν στο προσκήνιο ένα «ανώνυμο» κορίτσι της εποχής του Περικλή. Η Μύρτις είναι πλέον μια μορφή οικεία, που προκαλεί συνειρμούς και γεννά ιστορίες. Μετά την πρώτη παρουσίασή της στο Μουσείο της Ακρόπολης το 2010, ταξίδεψε σε μουσεία της χώρας, απέκτησε τον τίτλο της πρέσβειρας και της «Φίλης της Χιλιετίας» από τον ΟΗΕ, επισκέφθηκε δεκάδες σχολεία, έχει περιληφθεί σε σχολικό βιβλίο Ιστορίας στην Αυστραλία, έχει παρελάσει στην τελετή λήξης των Special Olympics στο Καλλιμάρμαρο (2011), έχει αποτελέσει έμπνευση για ζωγράφους, γλύπτες και συγγραφείς, έχει προκαλέσει διδακτορικές εργασίες, έχει γίνει γραμματόσημο από τα ΕΛΤΑ και φέτος έγινε συλλεκτικό νόμισμα από την Τράπεζα της Ελλάδος. 

Ένας ταλαντούχος δε νέος επιστήμονας, ο Δημήτρης Δημητριάδης, επηρεαζόμενος από τη Μύρτιδα έγραψε  διδακτορική διατριβή με θέμα «Η διδακτική της Ιστορίας μέσω της δραματικής τέχνης στη διαπολιτισμική εκπαίδευση των μαθητών της Δ΄ Δημοτικού». «Είναι η απάντηση, στη σημερινή διαπολιτισμική εποχή μας» λέει ο Μανώλης Παπαγρηγοράκης, αναλύοντας πώς η Μύρτις μπορεί να επηρεάσει, να κατευθύνει και να εκπαιδεύσει, μεταφέροντας την ιστορική γνώση της εποχής της στο σήμερα. Το μεγάλο πλεονέκτημα της Μύρτιδος είναι ότι είναι ένα ανώνυμο παιδί, έχοντας τη «δική του μορφή»  ζώντας όμως σε μια ιδιαίτερη, σημαντική και φωτεινή εποχή ‘όπως αυτή του 5ου αιώνα π. Χ.

Η Μύρτις όπως είναι στο

Animation του ΟΗΕ

Σήμερα η 11χρονη αρχαία Αθηναία Μύρτις συστρατεύεται  στον αγώνα κατά του κορωνοϊού χάρη στη συνεργασία του δημιουργού της με το Περιφερειακό Κέντρο Πληροφόρησης των Ηνωμένων Εθνών. Πρωταγωνιστεί σε ένα animation προτρέποντας το κοινό να τηρεί τις συμβουλές των επιστημόνων. Μεταφρασμένο στα αγγλικά, νορβηγικά, φινλανδικά, αραβικά και κινεζικά, ταξιδεύει ήδη στον κόσμο. Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο δημιουργός της κ. Παπαγρηγοράκης τόνισε. «Το πρώτο και σημαντικό ταξίδι ήταν η μακροχρόνια ενασχόλησή μου με τον μαγευτικό κόσμο της ιστορίας μας, μέσω της μελέτης του κρανιοπροσωπικού συμπλέγματος, που με οδήγησε σε σημαντικά συμπεράσματα ως προς την κατατομή των Αρχαίων Ελλήνων σε σχέση με τους Νεοέλληνες. Η μελέτη έγινε στο Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν της Νορβηγίας  αλλά η έρευνα, στην Ελλάδα, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, μαζί με την ομάδα μου, για τον προσδιορισμό του αιτιολογικού παράγοντα του λοιμού των Αθηνών, η οποία μας αποκάλυψε εκτός του αιτιολογικού παράγοντα και την εικόνα της νέας αλληλουχίας του DNA  του βακτηρίου, που ενοχοποιείται για τον μεγάλο λοιμό, ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα τον τυφοειδή πυρετό. Η μελέτη της Παλαιοπαθολογίας μας δίνει σημαντικές πληροφορίες για τη γνώση της εξέλιξης του ανθρώπου…»

Η Μύρτις λοιπόν είναι ένα διεθνές «πρόσωπο» και  η προσφορά της μέσω της διεθνούς καμπάνιας στην ενημέρωση του κοινού και στην τήρηση των μέσων προφύλαξης σχετικά με τον κορωνοϊό πολύ μεγάλη. Η κλασική ελληνική αρχαιότητα εξακολουθεί να προσφέρει και σε συνδυασμό με τα νεώτερα Ελληνικά επιστημονικά επιτεύγματα παραμένει επίκαιρη. Μάλιστα η ανάπλαση του προσώπου της Μύρτιδας από την Ελληνική επιστημονική ομάδα θεωρείται μεγαλύτερο επιστημονικό επίτευγμα σε σχέση με το αποτέλεσμά της και τα πολλαπλά επιστημονικά συμπεράσματα που αντλήθηκαν από την ανάπλαση του προσώπου του Φαραώ Τουταγχαμών το 2005. Και επειδή πολλές φορές υποτιμάται η νεώτερη Ελληνική επιστημονική προσπάθεια, να αναφέρουμε ότι η ομάδα Παπαγρηγοράκη ασχολείται με ένα μεγαλύτερο επιστημονικό εγχείρημα, που θα είναι η πλήρης σωματική ανάπλαση της Ηδύλης από  τις Φερές της Μαγνησίας της οποίας το κρανίο ευρίσκεται στο μουσείο του Βόλου. Σε λίγο καιρό, επίσης, η Μύρτις θα καλωσορίζει τους ταξιδιώτες στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών αξιοποιώντας τις τεχνολογίες τηλεπικοινωνιών πέμπτης γενιάς (5G) που της χαρίζει το ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο 5G-Tours.

Η Μύρτις γυρίζει όλο τον κόσμο και αποτελεί παγκόσμιο σύμβολο ενάντια στον Κορωνοϊό  διακηρύσσοντας παράλληλα ότι το Ελληνικό πνεύμα έχει διάρκεια και λάμψη σε όλες τις εποχές.

Γράφει Ο φιλόλογος  Παναγιώτης Αντ. Παπαδέλος