3η ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΚΑΠ 2028-2034

Στην Πάτρα πραγματοποιήθηκε η 3η Συνεδρίαση του Εθνικού Διαλόγου για τη διαμόρφωση της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής για την περίοδο 2028–2034, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της κυβέρνησης, της αυτοδιοίκησης και αρμόδιων θεσμικών φορέων.

Η συνεδρίαση φιλοξενήθηκε την Πέμπτη 23 Ιουλίου στο Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών, παρουσία των υφυπουργών Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Ιωάννη Ανδριανού και Αθανάσιου Καββαδά.

Η Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικτύου ELARD και εκπρόσωπος του Ελληνικού Δικτύου ΟΤΔ LEADER, Ηρώ Τσιμπρή, παρουσίασε από την Πάτρα τις επίσημες διεκδικήσεις των Ομάδων Τοπικής Δράσης για την ενίσχυση της προσέγγισης LEADER/CLLD και προτείνουμε, η νέα ΚΑΠ να δεσμεύσει σημαντικό ποσοστό, άνω του 5%, δεδομένου ότι η 30ετής επιτυχημένη εφαρμογή του LEADER στη χώρα μας, αποτέλεσε σημαντικό εργαλείο για την αγροτική ανάπτυξη, δίνοντας την ευκαιρία σε όλους – αγρότες και μη – τους κατοίκους της υπαίθρου να παραμείνουν ή να επιστρέψουν σε αυτήν.

23 Ιουλίου 2026 Συνεδριακό και πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών

Πάτρα

ΕΝΟΤΗΤΑ (πάνελ): «Οι αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις για τον αναπροσανατολισμό του παραγωγικού μας μοντέλου με βάση τους θεματικούς στόχους της νέας ΚΑΠ»

κ. Π. Σατολιάς, Πρόεδρος ΕΘΕΑΣ
κ. Δ. Σκούρας, Αντιπρύτανης Οικονομικών και Προγραµµατισµού στο Πανεπιστήµιο Πατρών και Καθηγητής στο Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών
κα Η. Τσιµπρή, Γεν. Διευθύντρια “ΑΧΑΪΑ-ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ Α.Ε.” – Συντονίστρια LEADER Π.Ε. Αχαΐας και Αντιπρόεδρος Ευρωπαϊκού Δικτύου “ELARD”

Κατευθυντήριες ερωτήσεις:

Ερώτηση: Με βάση την εμπειρία σας από την υλοποίηση των τοπικών στρατηγικών LEADER, ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η ελληνική ύπαιθρος και πώς μπορεί η νέα ΚΑΠ μετά το 2028 να συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπισή τους;

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρωτοφανείς προκλήσεις που απαιτούν ισχυρότερη ανταγωνιστικότητα, ανθεκτικότητα, ετοιμότητα και εδαφική συνοχή. Αυτά όμως δεν μπορούν να επιτευχθούν εστιάζοντας μόνο στα αστικά κέντρα και αγνοώντας τις ιδιαιτερότητες της υπαίθρου. Οι δυναμικές αγροτικές περιοχές είναι απαραίτητες για την επισιτιστική ασφάλεια, την ενεργειακή μετάβαση, την ικανότητα καινοτομίας, τη δημογραφική ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Αυτές οι προκλήσεις δεν θα μπορούσαν να μην αφορούν και την ελληνική ύπαιθρο.

Σήμερα, κρίσιμες προκλήσεις για την ελληνική ύπαιθρο αποτελούν:

Διαρθρωτικό χάσμα ευκαιριών: Η ελληνική ύπαιθρος αντιμετωπίζει έντονο χάσμα ευκαιριών στην περιφερειακή ανάπτυξη, το οποίο επιτείνεται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας, υπογεννητικότητας και ερημοποίησής της.
Ανάγκη για πραγματική αποκέντρωση: Υπάρχει κρίσιμο έλλειμμα στην άμεση αποκέντρωση πόρων και πολιτικών προς την περιφέρεια, καθώς και στην αποτύπωση των πραγματικών ιδιαίτερων αναγκών των περιοχών.
Βελτίωση της ποιότητας της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης με την ενίσχυση του ρόλου των τοπικών κοινωνιών στο σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων για το μέλλον τους.

Πώς μπορεί η νέα ΚΑΠ μετά το 2028 να συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπισή τους:

Ασφαλείς πόροι κλειστής διάρθρωσης για το LEADER-CLLD και δημιουργία πλαισίου για τον αγροτικό στόχο για την προστασία αυτής της κατανομής

Θέμα: Σε αντίθεση με την περίοδο 2021-2027 (άρθρο 92 του κανονισμού 2021/2115: 5 % ΕΓΤΑΑ για το LEADER), οι προτεινόμενοι κανονισμοί δεν περιείχαν οριοθέτηση. Η ενοποιημένη χρηματοδότηση στο πλαίσιο του νέου Ταμείου αυξάνει τον κίνδυνο υποχρηματοδότησης του LEADER-CLLD.

Επιπτώσεις: Χωρίς εγγυημένα κονδύλια, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να υποβαθμίσουν την προτεραιότητα του LEADER-CLLD στα σχέδια των EΠΕΣ, οδηγώντας σε αποσπασματική και άνιση εδαφική κάλυψη

Αίτημα τροποποίησης:

Επαναφορά ελάχιστης κατανομής για το LEADER-CLLD, τα έξυπνα χωριά ή άλλες μορφές τοπικής συνεργασίας στον κανονισμό του Ταμείου, (ενδεικτικά αναφέρω ότι ως ELARD σε ευρωπαϊκό επίπεδο διεκδικούμε ποσό ύψους τουλάχιστον 78.287.900.000 EUR – περίπου 30% του αγροτικού στόχου).
Αύξηση του ελάχιστου αγροτικού στόχου σε 234.863.700.000 EUR

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την καθιέρωση ενός «Στόχου για την Ύπαιθρο» (Rural Target), καθώς και μια υποχρεωτική εφαρμογή προσέγγισης LEADER στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ). Ωστόσο, χωρίς επαρκείς και αποκλειστικά δεσμευμένους χρηματοδοτικούς πόρους για το LEADER στο πλαίσιο της ΚΑΠ, οι προτάσεις αυτές ενδέχεται να μην αποδώσουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στις τελευταίες συστάσεις του, πρότεινε να διατεθεί το 5% της χρηματοδότησης της ΚΑΠ στο πρόγραμμα LEADER. Παρότι πρόκειται για ένα θετικό βήμα, το ποσοστό αυτό εξακολουθεί να παραμένει σημαντικά χαμηλότερο, από το επίπεδο που θα μπορούσε ενδεχομένως να προκύψει από τον «Στόχο για την Υπαίθρο», που πρότεινε η Επιτροπή. Επιπλέον, το 5% αποτελεί εδώ και καιρό την ελάχιστη υποχρεωτική κατανομή για το πρόγραμμα LEADER, γεγονός που καθιστά δύσκολο να αναμένεται ότι το Κοινοβούλιο θα υποστηρίξει ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό.

Προτείνουμε, η νέα ΚΑΠ να δεσμεύσει σημαντικό ποσοστό, άνω του 5%, δεδομένου ότι η 30ετής επιτυχημένη εφαρμογή του LEADER στη χώρα μας, αποτέλεσε σημαντικό εργαλείο για την αγροτική ανάπτυξη, δίνοντας την ευκαιρία σε όλους – αγρότες και μη – τους κατοίκους της υπαίθρου να παραμείνουν ή να επιστρέψουν σε αυτήν.

Ερώτηση: Το πρόγραμμα LEADER αποτελεί διαχρονικά μία από τις πιο επιτυχημένες ευρωπαϊκές πολιτικές τοπικής ανάπτυξης. Ποιες αλλαγές θεωρείτε απαραίτητες ώστε, στο νέο δημοσιονομικό πλαίσιο μετά το 2028, να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο ο ρόλος των Ομάδων Τοπικής Δράσης και να αξιοποιηθεί αποτελεσματικότερα η προσέγγιση LEADER/CLLD;

Στο νέο δημοσιονομικό πλαίσιο 2028-2034, το LEADER-CLLD έχει την ευκαιρία να εξελιχθεί και να εδραιώσει τον ρόλο του ως το κορυφαίο μέσο της Ευρώπης για τη συμμετοχική εδαφική διακυβέρνηση, συμβάλλοντας στη δημιουργία ισχυρότερων και ανθεκτικότερων αγροτικών περιοχών.

Θεωρούμε ότι είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ως υποχρεωτική, η Τοπική Ανάπτυξη με Πρωτοβουλία Τοπικών Κοινοτήτων (ΤΑΠΤοΚ / CLLD) στο πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής.

Σύμφωνα με τις διατάξεις που προτείνονται για το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (European Competitiveness Fund), η ΤΑΠΤοΚ / CLLD θα πρέπει να υλοποιείται μέσω των Ομάδων Τοπικής Δράσης (ΟΤΔ). Η διασφάλιση ενός υποχρεωτικού εργαλείου ΤΑΠΤοΚ / CLLD, παράλληλα με τη χρηματοδότηση του LEADER από την ΚΑΠ, θα επιτρέπει στις ΟΤΔ να ανταποκρίνονται αποτελεσματικότερα στις ανάγκες των περιοχών τους, ενισχύοντας πιο ολοκληρωμένες τοπικές στρατηγικές.

Σήμερα, οι τελευταίες θέσεις και προτάσεις της ELARD αφορούν τη διεκδίκηση:

Εγγύηση ΤΑΠΤοΚ (CLLD) σε όλες τις πολιτικές συνοχής, τις κοινωνικές και τις θαλάσσιες πολιτικές

Θέμα: Ο προτεινόμενος κανονισμός για το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής (αιτιολογική σκέψη 9, άρθρο 5) δίνει έμφαση στην ολοκληρωμένη αστική ανάπτυξη, παραλείποντας τις αγροτικές περιοχές πέραν των συνδέσεων μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών. Ομοίως, ο κανονισμός ΕΚΤ δεν προβλέπει προσεγγίσεις με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων ΤΑΠΤοΚ / CLLD στον τομέα της πολιτικής για την απασχόληση, τις δεξιότητες ή την κοινωνική ένταξη, ενώ ο κανονισμός για τη θάλασσα/την αλιεία σιωπά όσον αφορά τα συμμετοχικά εδαφικά εργαλεία για τις παράκτιες κοινότητες.

Επιπτώσεις: Και στις τρεις περιπτώσεις, η εφαρμογή του LEADER-CLLD επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών, δημιουργώντας κινδύνους κατακερματισμένης και άνισης εδαφικής κάλυψης. Οι αγροτικές, παράκτιες και περιφερειακές περιοχές θα μπορούσαν να εξαιρεθούν από τις προσεγγίσεις με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων, ενώ η χρηματοδότηση επικεντρώνεται σε αστικές και περιαστικές περιοχές.

Αίτημα τροποποίησης: Τροποποίηση του άρθρου 5 του κανονισμού ΕΤΠΑ/Ταμείου Συνοχής και των αντίστοιχων διατάξεων των κανονισμών ΕΚΤ και Ναυτιλίας/Αλιείας, ώστε να συμπεριληφθεί δεσμευτική υποχρέωση για τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν το LEADER-CLLD σε αγροτικές, παράκτιες και μειονεκτικές περιοχές, κατά το πρότυπο του άρθρου 18 του κανονισμού ΚΑΠ.

Αποσαφήνιση της σχέσης μεταξύ ΤΑΠΤοΚ (CLLD) και LEADER

Θέμα: Τα άρθρα 74, 76 και 77 του κανονισμού για το Ταμείο αντιμετωπίζουν ασυνεπώς το LEADER είτε ως μορφή ΤΑΠΤοΚ στο πλαίσιο της ΚΑΠ είτε ως χωριστό μέσο.

Επιπτώσεις: Κίνδυνος αποκλίνουσας εθνικής εφαρμογής και κατακερματισμού.

Αίτημα τροποποίησης: Να αποσαφηνιστεί στο άρθρο 74 παράγραφος 1 του κανονισμού για το Ταμείο ότι «το LEADER αποτελεί την ειδική για την ΚΑΠ μορφή ΤΑΠΤοΚ» για τη διασφάλιση της συνέπειας των κανόνων και να χρησιμοποιηθεί η μορφή Τοπικής Ανάπτυξης με Πρωτοβουλία των Τοπικών Κοινοτήτων LEADER (LEADER-CLLD) σε όλα τα έγγραφα και το άρθρο 22 παράγραφος 2 στοιχείο η) σημείο i) να διαγραφεί «καθώς και το LEADER όπως αναφέρεται στο άρθρο 77 [LEADER]»

Απαίτηση ελάχιστης στρατηγικής φιλοδοξίας για το LEADER-CLLD

Θέμα: Το LEADER-CLLD είναι υποχρεωτικό στο πλαίσιο της ΚAΠ, και ζητούμε να καταστεί υποχρεωτικό σε όλα τα ταμεία (ή κεφάλαια), αλλά αυτό δεν θα πρέπει να γίνει μια διαδικασία που απλά «τικάρονται κουτάκια». Το LEADER-CLLD θα πρέπει όχι μόνο να συμπεριληφθεί, αλλά και να αξιολογηθεί με βάση τη λογική ανάπτυξής του, όχι μόνο με βάση το μερίδιό του στον προϋπολογισμό.

Το αίτημά μας: Τα EΠΕΣ θα πρέπει να εξηγούν τον ρόλο του LEADER-CLLD στην αντιμετώπιση των εθνικών αγροτικών προκλήσεων και τον τρόπο με τον οποίο συμπληρώνει τα τομεακά αγροτικά μέτρα, διατηρώντας παράλληλα τον τοπικό ηγετικό ρόλο

Το LEADER-CLLD που προγραμματίζεται μόνο σε συμβολικό ή τεχνικό επίπεδο θα πρέπει να θεωρείται ανεπαρκές από στρατηγική άποψη, ακόμη και αν συμμορφώνεται επίσημα.

Οφείλουμε να επενδύσουμε στην ανάπτυξη κοινωνικού κεφαλαίου και στην ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων, με ίσες ευκαιρίες για όλους στην ανάπτυξη και εφαρμογή τοπικών στρατηγικών. Η διασφάλιση της πλήρους συμμετοχής των πολιτών της υπαίθρου στη διαμόρφωση του μέλλοντος της επικράτειάς τους, ώστε να μπορούν να προτείνουν τα καλύτερα εργαλεία για αυτό, ως θεματοφύλακες και ως εκείνοι που γνωρίζουν καλύτερα τις αγροτικές περιοχές μας, δεν είναι, επομένως, μόνο ζήτημα δημοκρατίας και ισότητας, αλλά και προϋπόθεση για την επίτευξη των ευρύτερων στρατηγικών στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ελλάδας.

Αποκατάσταση των αρμοδιοτήτων των ΟΤΔ

Θέμα: Το άρθρο 76 παράγραφος 3 του κανονισμού για το Ταμείο καταργεί βασικά καθήκοντα των ΟΤΔ που απαριθμούνται επί του παρόντος στο άρθρο 33 παράγραφος 3 του κανονισμού 2021/1060 (προετοιμασία προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, καθορισμός επιπέδων στήριξης).

Επιπτώσεις: Οι ΟΤΔ περιορίστηκαν σε τεχνικούς διαμεσολαβητές, χάνοντας τον στρατηγικό ηγετικό τους ρόλο.

Αίτημα τροποποίησης: Τροποποίηση του άρθρου 76 παράγραφος 3 του κανονισμού για το Ταμείο, ώστε να αποκατασταθούν οι πλήρεις αρμοδιότητες των ΟΤΔ, οι οποίες είναι πανομοιότυπες με εκείνες του άρθρου 33 παράγραφος 3 του κανονισμού 2021/1060.

Συνεπής εφαρμογή απλουστευμένης χρηματοδότησης

Θέμα: Το άρθρο 77 του κανονισμού για το Ταμείο θεσπίζει υποχρεωτικές απλουστευμένες επιλογές κόστους (SCOs) και κατ’ αποκοπή ποσά (lump sums), αλλά το πεδίο εφαρμογής είναι ασαφές (μόνο στα LEADER ή σε όλη την ΤΑΠΤοΚ/CLLD;).

Επιπτώσεις: Οι πολυταμειακές ΟΤΔ θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν δύο εγχειρίδια κανόνων, υπονομεύοντας την απλούστευση.

Αίτημα τροποποίησης: Διευκρίνιση ότι οι απλουστευμένες επιλογές κόστους (SCOs) και τα κατ’ αποκοπή ποσά (lump sums) εφαρμόζονται σε όλα τα προγράμματα-εργαλεία ΤΑΠΤοΚ/CLLD και όχι μόνο στο LEADER που χρηματοδοτείται από την ΚΑΠ.

Στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο, συνεχίζεται να εφαρμόζεται ΤΑΠΤΟΚ / CLLD στην Ελλάδα από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ) από τις ΟΤΔ παράκτιων περιοχών. Επίσης, παρά το ότι προβλεπόταν στο Στόχο Πολιτικής 5 των Περιφερειακών Προγραμμάτων η υλοποίηση ΤΑΠΤΟΚ / CLLD, εφαρμόστηκε πολύ περιορισμένα.

Είναι ευκαιρία και προτείνουμε, στο νέο δημοσιονομικό πλαίσιο, προκειμένου να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο ο ρόλος των Ομάδων Τοπικής Δράσης και να αξιοποιηθεί αποτελεσματικότερα η προσέγγιση LEADER/CLLD, να υιοθετηθούν και να εφαρμοστούν όλες οι ανωτέρω εισηγήσεις.

Η ενίσχυση του LEADER / CLLD και του ρόλου των ΟΤΔ, και η ενσωμάτωσή του σε όλες τις πολιτικές (αγροτική, παράκτια, κοινωνική και περιφερειακή) θα αποτελέσει:

διασφάλιση τοπικής διακυβέρνησης με ενισχυμένο ρόλο των τοπικών κοινοτήτων,
πραγματική αποκέντρωση πόρων,
βελτίωση μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης και πολιτικών,
σαφήνεια σχετικά με τη δέσμευση πόρων μέσω του νέου δημοσιονομικού πλαισίου 2028 – 2034 για την ύπαιθρο και τον αγροτικό στόχο.

Όλα τα ανωτέρω θα καθορίσουν την επιτυχία του νέου δημοσιονομικού πλαισίου, με όρους δίκαιης και ισόρροπης ανάπτυξης για την ύπαιθρο.